AMAÇ: Bu teknik, öğrencilerin her birini üzmekte ve düşündürmekte olan sorunlarının saptanmasına yaramaktadır.
Öğrenci sorunlarını saptamak amacıyla “problem tarama listeleri” oluşturulmuştur. Bu listelerde, belirli bir okul düzeyindeki öğrencilerde bulunabilecek çeşitli sorunlar, o düzeydeki öğrencilerin anlayabileceği bir anlatımla yer almaktadır.
Problem tarama listelerinden yararlanılarak öğrencilerin sorunları saptandıktan sonra;
a) Gerekli görülen öğrencilere, öncelikle psikolojik danışma uygulama olanakları aranmaktadır
b) Öğrencilerin en çok yineledikleri sorunlar da okulun sorunları olarak ele alınıp çözülmeye çalışılmaktadır.
Problem tarama listesi okulun, rehberlik ve psikolojik hizmetlerinin örgütlenip yürütülmesinde bir çıkış noktası olabilmesiyle de etkili bir araç görünümündedir. Bu liste ayrıca, öğrencilerle görüşmelerde, iyi bir konuşma ortamı hazırlamaktadır.
Problem tarama sonucunda elde edilen verilerin güvenirliği, her öğrencinin sorunlarını içtenlikle işaretlemiş olmasına bağlıdır. Bunu sağlamak için okulun sorunları saptanmak istendiğinde liste, kimlik yazdırılmadan işaretletilmelidir. Öğrencilerin her birinin sorunlarının amaçlandığında da uygulamayı öğretmenin, öğrencilerde yeterince güven duygusu oluşturduktan sonra uygulamaya geçmesi gerekir.
M.E.B. PAKD Rehberlik ve Psikolojik Danışma Bölümü 1971, ortaokullar(İlköğretim) ile lise ve dengi okullar için iki ayrı problem tarama listesi yayımlamıştır. Sorun taramada bunlar kullanılabileceği gibi, özenli bir çalışma yapmak koşuluyla okul kendisi için bir problem tarama listesi de hazırlayabilir.
Problem tarama listesi O ve L takımlarının, 1. bölümlerindeki cümleler sağlık ve bedenle (SB); 2. bölümlerindeki cümleler okul ve derslerle (OD); 3. bölümlerindeki cümleler ev ve aile yaşamıyla (EAY); 4. bölümlerindeki cümleler arkadaşlık ve toplumla (AT); 5. bölümlerindeki cümleler karşı cinsle (KC); 6. bölümlerindeki cümleler para, meslek ve gelecekle (PMG); 7. bölümlerindeki cümleler kişilikle (K) ilgili sorunları dile getirmektedir. O takımında toplam 177; L takımında da 235 sorun cümlesi vardır.
UYGULAMA: Problem tarama listesi aşağıda belirtildiği gibi uygulanmaktadır;
1. Problem tarama listesi yanıt kağıtlarıyla birlikte öğrencilere verilir.
2. Listenin baş tarafında yer alan açıklama öğrencilere okunur ve öğrencilerden açıklama doğrultusunda, her cümleyi dikkatle okumaları ve cümle, kendilerinde var olan sorunun dile getiriyorsa, bunu yanıt kağıdına işaretlemeleri istenir.
3. Yanıtlama bitince, listeler ve yanıt kağıtları toplanır.
4. Toplanan yanıt kağıtları, bulguları belirlemek ve gerekli sonuçları çıkarmak amacıyla değerlendirilir.
DEĞERLENDİRME: Değerlendirme, uygulama amacına göre değişmektedir. Her öğrenciyi üzen ya da rahatsız eden sorunlar saptanmak istendiğinde yanıt kağıtlarına öğrencilerin adları yazdırılır.
Sonuçlar 2 aşamalı değerlendirilir:
1. Problem tarama listesinde yer alan sorunların sınıf içersinde işaretlenme dereceleri bulunur. Yani çeteleme yapılır. Sorunlardan, yüzdelikleri en fazla olanlar seçilir. Böylece okulda ve sınıfta öğrenciler için en çok nelerin sorun oluşturduğu ortaya çıkmış olur.
Sorun sayılan durumların sınıflara göre dağılımı görülmek istenebilir. Sorun sayılan durumların 7 sorun türüne göre, nasıl bir görünüm oluşturduğu merak edilebilir. Her sınıfta öğrenci başına düşen sorun sayısının ne kadar olduğu ya da bunların tümünü birden gerçekleştirmek amaçlanabilir.
2. Öğrencilerin tek tek sorunlarının ne olduğu incelenir. Sorunlarının hangi problem alanında yoğunlaştığı bulunabilir. En çok sorun maddesi işaretleyen öğrenciler belirlenebilir.
Sonuncu adım olarak da bulgular yorumlanır. Bu yolla, öğrencileri en çok üzen sorunların ortaya çıkmasına yol açan nedenler araştırılarak bunların giderilmesi çabasına öncelik verilmek koşuluyla, tüm sorunların çözümüne kapı açılmış olur.
Yardım yapılırken dikkat edilecek nokta; sorunları öğrencilerin yerine çözmeye çalışmamaktır. Öğrencinin içinde bulunduğu sıkıntılı durumdan kurtulmasına yardımcı olabilecek çözüm önerileri sunmak, öğrencinin dilediği çözüm yolunu denemesinde ona destek olmak asıl amacımız olmalıdır. Öğrenciyi yargılamadan, kınamadan, onu olduğu gibi kabul ettiğimizi belli etmemiz, yardımın ilk basamağını oluşturacaktır. İnsanlar arası olumlu ilişkilerde güven ilişkisinin temel esaslardandır, unutulmamalıdır.
NOT: O takımı ilköğretim okullarında 6. sınıftan başlanarak uygulanabilir. Daha alt sınıflarda da uygulamak istenildiğinde sorun cümleleri yalınlaştırılıp, 7 alandan da sorunlar olmak üzere kısaltılabilir.
