Erinlik; çocukluktan erginliğe geçişi sağlayan çok kısa ve çok belirgin sürecin adıdır. Ergenlik çağındaki çocuklarla uğraşanların,hızlı değişmelerin meydana geldiği ve bu hızlı değişmelere gereği kadar çabuk uyumların sağlanması için ergenlik psikolojisini ve ergenlerin gelişme seyrini,ihtiyacı ve problemlerini iyi bilmeleri gerekmektedir.
Batı dilinde büyüme anlamına gelen "adölasan" bizde gençlik ya da delikanlılık dönemini içine alan "ergenlik çağı" çocukluktan yetişkinliğe geçiş hazırlıklarını içine alan bir gelişme dönemidir. Bu dönem toplumumuz için 12-21 yaş sınırı içindedir. Sağlık ve beslenme yönünden koşullar iyileştikçe ergenlik yıllarının başlangıcı sayılan ergenlik yaşı daha da küçük yaşlarda ortaya çıktığı halde ortalama olarak kızlarda 13 erkeklerde 14 yaş olarak saptanmıştır. Ortaokul yıllarına denk düşen bu dönemde cinsiyet yeteneklerini kazanmakla birlikte yeni ruhsal özellikler ve davranışlarda ortaya çıkarmaktadır. Yaşam boyunca bir daha görülmeyen bu dönemde hızlı bir büyüme ve beden oranlarında bir değişme görülür.
ERİNLİK ÖZELLİKLERİ :
Erinlik gelişimin tek ve farklı özellikleri olan bir dönemdir. Bu özellikler yaşam boyunca bir daha görülmezler. Bu özelliklerin en önemlileri şunlardır :
Erinlik çakışan bir dönemdir : Çocukluğu ergenlikten ayıran çizgi cinsel olgunluğa erişme yaşından geçince, erinlik bir yönden çocukluk diğer yönden ergenlikle çakışan bir dönem olmaktadır.
Erinlik kısa bir dönemdir : Erinlik yarısı çocukluk yarısı ergenlikte olmak üzere 2 yıldan 4 yıla kadar uzayabilen oldukça kısa bir dönemdir.
Erinlik bir çabuk değişme dönemidir : Erinlik gerek fiziksel gerek psikolojik değişmelerin çok çabuk oluştuğu bir dönemdir. Çocuk bedeni gelişip olgunlaşırken çocuksu davranışlar da yerini daha olgun tutum ve davranışlara bırakır.
Erinlik bir olumsuzluk evresidir : Olumsuzluk, bireyin yaşama ilişkin karşı bir tavır almasını veya daha önce geliştirdiği bazı iyi nitelikleri olumsuzlamasını ifade eder. Özellikle erinliğin başlarında bu karşıt tutum çok belirgindir ve yoğundur. Cinsel olgunlukla birlikte bu durum düzelir.
Erinlik yaşı değişiktir : Erinlik 3 – 4 yaştan başlayarak 18 – 19 yaşına kadar herhangi bir yaşta yer alabilir. Ancak bu ortalama olarak kızlarda 13, erkeklerde 14 yaş olarak saptanmıştır.
ERİNLİK ÖLÇÜTLERİ :
Kızlarda ay hali, erkeklerde gece boşalmaları ;
İdrarın kimyasal analizi;
Kemik gelişiminin röntgenle saptanması.
OLGUNLAŞMA KRİTERLERİ :
Erken olgunlaşma şartları : Orta iklim kuşakları, kentler, proteinle beslenme, iyi yaşam şartları olarak sıralanabilir.
Geç olgunlaşma nedenleri : Kutup ya da ekvator iklimi, kırsal bölgeler, karbonhidratla beslenme, kötü yaşam şartları sayılabilir.
Olgunlaşma yaşındaki değişiklikler : Olgunlaşma yaşı kişisel farklılıklara bağlıdır. Aynı ailede bile çocuklar arasında farklılıklar bu alanda da belirgindir. Bu farklı olgunlaşma; iç salgı bezlerinin çalışmasına, kalıtıma, genel sağlık ve zekaya bağlıdır.
Erken olgunlaşan kızlarda ay hali yılın ilk yarısında, geç olgunlaşanlarda ikinci yarısında yer alır.
Erken olgunlaşan çocuklar oldukça gürbüz ve kalın yapılıdır. Geç olgunlaşanlar ufak tefek, ince, erkek tipli çocuklardır.
Şişman çocuklar erken olgunlaşmaktadır.
Olgunlaşma yaşı yetişkinlikteki beden ve organ yapısını da etkilemektedir.
Geç olgunlaşanlar oransız bir büyüme ve beden yapısı kazanırken, erken olgunlaşanlar oranlı bir beden yapısı kazanırlar.
ERİNLİKTE BEDEN DEĞİŞİKLİKLERİ :
Erinlikte dört önemli fiziksel değişme görülmektedir. Bu gelişmeler tamamlandığında çocuk bedeni yetişkin bedenine dönüşmüş olur.
Beden ölçülerinin değişmesi : Beden ölçülerinin değişmesi boy ve ağırlık değişiklikleriyle izlenir.
Boy uzaması : Erinliğin ilk yılları uzamanın en çok olduğu dönemdir. Erinliğin ilk yıllarında kızlarda yıllık boy artışı 6 – 7 cm olmakta, 10 cm’ yi nadiren geçmektedir. Erkeklerde boy uzaması en çok 13 – 14 yaşları arasında yılda ortalama 7 cm şeklinde gerçekleşir.
Ağırlık artması : Erinlikte ağırlık artması yalnızca yağlanmaya bağlı değildir, kemik ve kas gelişimi de bunu etkiler.
Kemikler : Erinlikte kemiklerin boyları uzar, biçimleri ve iç yapıları değişir. Kemiklerdeki kıkırdak ve bağ dokuları yerlerini sert kemik dokusuna bırakırlar.
Kaslar : Çocuklukta bütün beden ağırlığının ¼’ ünü oluşturan kaslar, 16 yaşlarında beden ağırlığının hemen hemen yarısını oluşturur.
Yağlanma : Kızlar ve erkeklerde farklı bölgelerde olmaktadır. Erkeklerde ense, göğüs, karın ve bel yağlanırken, kızlarda yağ vücudun ön yüzü ve boyunda azalıp gövdenin arka yüzünde artar.
Beden Oranlarındaki Değişiklikler :
Bu hızlı büyüme döneminde bedenin bütün bölümlerinde büyüme hızı aynı olmadığından oransız bir görüntü ortaya çıkmaktadır. Burun eller ve ayaklar bu oransız büyümenin en çok göze çarpan bölgeleridir.
Başın çevresi cinsel olgunluktan sonra % 5’lik bir büyüme gösterirken, yüz daha uzunluğuna büyür ve alın bölgesi daha fazla büyüyerek yüzde bir oransızlık yaratır. Ağız ve çene ancak ergenliğin sonlarına doğru bu oransızlığı kapatacak biçimi alırlar. Uzun ve ince gövde, omuz, kalça ve bel bölgesinden genişleyerek yavaş yavaş yetişkin ölçülerine ulaşır. Geç olgunlaşanlar diğerlerine göre uzun bir süre ince uzun görünüşlerini korurlar.
Bacaklar bedenin en uzun kısmıdır ve 15 yaşına kadar böyle uzun kalırlar. Erken cinsel olgunluğa ulaşanlar kısa bacaklı olurken, geç ulaşanlar uzun bacaklı kişiler olacaklardır.
Kollar da erinlikte gövdeye oranla fazla uzundur. Kolların gelişmesi de cinsel olgunluğun erken ya da geç gelmesiyle orantılıdır.
El ve ayaklardaki oransız büyüklük erinlik için özel bir durum gösterir. Ayaklar büyümeleri 3 yılda tamamlamışken, beden ancak 4-5 yılda büyümesini tamamlayacaktır.
Esas Cinsiyet Özellikleri :
Çocukken cinsiyet oranları küçüktür ve fonksiyonsuzdur. Ergenlikte bu organlar büyür ve çalışmaya hazır bir duruma gelirler. Kız ve erkek çocuklarda bu gelişim biçimi farklı olduğundan bunları ayrı ayrı incelemek gerekir.
Erkeklerdeki Esas Cinsiyet Özellikleri : Çocukluk döneminde testisler 14 yaşındaki bir çocukta yetişkinlikteki büyüklerinin % 10’u kadardır. 14-16 yaşlarında hızla büyürler sonra büyüme hızları azalır. 20-21 yaşlarında yetişkinlik büyüklüğüne ulaşmış olur.
Testislerin iki görevi vardır ; 1) Sperm denen cinsiyet hücrelerini yapmak, 2) Üreme için gerekli fizik ve psikolojik uyumu sağlayacak hormonları salmak.
Kızlardaki Esas Cinsiyet Özellikleri : Kızlardaki üreme organının en büyük kısmı karnın içinde yer aldığından büyümesinin izlenmesi zordur. Ergenlik döneminde karın ve kalçaların gelişmesi, kalça kemikleri gelişimi ve cinsiyet organlarının yerleştiği bölümlerdeki gelişim bunu ortaya koyar.
ilk ay hali bir ergenin çocuk yapma özelliğine ulaştığını haber verir. Her 28 günde bir başlayan ve ortalama 5-6 gün süren bu kanama menopoz dönemine yani 40-50 yaşlarına kadar sürer. İlk ay hallerinde baş ağrıları, sırt ağrıları, kramplar, kusmalar, karın ağrıları, deri döküntüleri, bayılmalar, bacak bilekte şişmeler görülebilir. Bunların etkisiyle kızlar yorgun, huzursuz, sinirli, psikolojik bir çöküntü içinde olabilirler. Ay halleri normal düzenine girdikçe bu düzensizliklerde kaybolur.
Ek Cinsiyet Özellikleri :
Erinlik dönemi ilerledikçe kızlar ve erkekler arasında görünüş farkı büyür. Bu fizik görünüm ek
cinsiyet özelliklerinden kaynaklanır.
Erkeklerde :
Kıllanma : Üreme organları büyümeye başladıktan 1 yıl sonra cinsiyet organları çevresinde kıllanma görünmeye başlar. Ayrıca koltuk altı, yüz, kol, bacak, omuz ve göğüs de kıllanmalar görülür.
Deri : Yumuşak, şeffaf, ince çocuk derisi gitgide kalın bir görünüm kazanır.
Yağ ve ter bezleri : Yağ ve özellikle ter bezleri büyür ve çalışmaları artar. Yüzde yağlanma bazen sivilcelere yol açar.
Kaslar : Gövde ve bacak kasları daha çabuk gelişir. Bir süre kollar ince kalır, sonra omuzlar ve omuz kasları gelişir.
Ses değişiklikleri : Kıllanmalarla birlikte ses değişiklikleri de başlar. Seste çatallaşma, kısıklaşma, kalınlaşma 13 yaşta başlayıp 16-18 yaşlarına kadar sürebilir.
Göğüs düğümcükleri : 12-14 yaşları arasında göğüslerde biraz kabarma ve sertlik olur. Bu düğümcüklerin nedeni meme bezlerinin büyümesidir, kısa süre sonra kaybolur.
Kızlarda :
Kalça ve göğüsler : Bu bölgelerin büyüme ve genişlemesinin sebebi bu alanlardaki yağ depolanmasının artmasıdır.
Kıllanma : Üreme organları büyümeye başladıktan sonra cinsiyet organları çevresinde ve koltuk altında kıllanma görünmeye başlar.
Ses değişikliği : İlk ay halinden az önce ya da az sonra cırlak çocuksu ses derin, daha melodili bir ses haline gelir.
Kaslar : 12-15 yaşları arasında kızlarda kaslar gelişir, bacak ve kollar yetişkin biçimlerini almaya başlar. Omuzlar yuvarlaklaşır.
BÜYÜME VE BEDEN DEĞİŞİKLİKLERİNİN DAVRANIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Boy uzaması,ağırlığın artması,beden oranlarının değişmesi,esas cinsiyet ve ek cinsiyet özellikleri,kız ve erkeklerde vb. değişiklikler meydana gelmektedir. Bu büyüme ve beden değişikliklerinin davranışları üzerindeki etkisi ise daha fazladır. Yorgunluk ve huzursuzluk biraz abartılır. Çünkü çocuğun o güne kadar olan görev ve sorumlulukları değişmiştir. Bu da ona ağır gelmektedir. Onu büyümüş gören ana-baba ve okul daha fazla sorumluluk yüklemektedir. Bu ağırlığı çekecek kadar güçlü olmadığı için sinirli ve huzursuzdur. Dengeli ve uyumlu ilkokul çocuğu giderek yerine tedirgin,güç beğenen çabuk tepki gösteren biri olmuştur. Çabuk sevinir,çabuk üzülür,yalnızlığı sever. Derslere ilgisi azalmış,çalışma düzeni bozulmuştur. Evdeki kuralların çokluğundan ve sıklığından yakınır. Ana-babanın uyarılarına ters yanıtlar verir. Hareketlerde ve dengede bir ahenksizlik olduğu için sık sık bir şeyi devirip kırar. Karşı cinse yönelmiş,zıtlık,karamsar,kendi ve toplumsal ilişkileri üzerinde ümitsiz ve güvensizdir. Bu güven eksikliği,fiziksel direncin azalması ve toplumsal baskılardan kaynaklanır. Cinsiyetle aşırı uğraşma ve aşırı çekingenlik dikkati çeker. Bu dönemde zamanın çoğu hayal kurarak geçirilir. Kendilerini haksızlığauğramış,hıyanete kurban gitmiş kimseler olarak hayal ederler. Duygululuk artmıştır. Karamsar,asık suratlılık,küçücük bir nedenden ağlamalar bu dönemin duygululuğu sonucu olmaktadır.
Davranış ve Tutumlar Üzerindeki Genel Etkiler :
Yalnızlık isteği
Çalışma isteksizliği
Ahenksizlikler
Can sıkıntısı
Huzursuzluk
Toplumsal zıtlık
Otoriteye karşı direniş
Karşı cinse yönelmiş zıtlık
Duygululuğun artması
Kendine güvensizlik
Cinsiyetle fazla uğraşma
Aşırı çekingenlik
Gündüz rüyaları (hayaller)
BU DÖNEMİN PROBLEM KAYNAKLARI :
Her çocuk hayallerinde benzemek istediği fizik yapıyı yaşatır ve büyüyünce öyle bir insan olacağını sanır. Ancak kalıtım bu hayallere uymaz ve çoğu zaman ortaya düşündüğünün aksi bir fizik yapısı çıkar. Erinlik dönemine ait bilgi edinememiş çocuklar bu değişikliklerden çok kaygılanırlar.
Kaygı Kaynakları İki Grupta Toplanır :
Bedenin fiziksel özelliklerinin normal olup olmadığı kaygısı : Kız ve erkeklerin cinsiyet organlarındaki büyüme onları endişelendirir. Kızlarda ay halleri ve erkeklerdeki gece boşalmaları ve sonuçları bu yaşta bulunan ve bu durumdan haberdar olmayanlar üzerinde korku ve sıkıntılara yol açar. Büyük burunlar,uzun kol ve bacaklar,dar omuzlar kız ve erkekleri ruhen çöküntüye götürür. Hiç bir zaman normal olamayacaklarına inanırlar. Sakarlılığı,sık sık takılıp düşmeleri,bedenini kontrol edememesi kendine güvensizliğe sebep olur.
Cinsiyetin uygun gelişip gelişmediği durumu ve birden gelişen kızlar ile onlardan geri kalmış erkekler bu olaydan kaygılanırlar. Bu dönemde görülen aşırı şişmanlıkta üzüntü kaynaklarındandır.
ERİNLİĞİN TEMEL RUHSAL ÖZELLİKLERİ :
Erinlik yetişkinin tam özelliğine ulaşan bir geçiş dönemidir. Bireyin amacı artık büyük olmak değil "özgür" olmaktır. Toplumsal kuralları ve aileyi aşmak yerine yeni toplumsal ilişkiler kurmak isteğindedir. Bu özellik isteği ana-babalar arasında zıtlaşmaya neden olabilir. Özellikle babanın yerine geçecek yeni modeller bulma çabasındadır. Örneğin; bir arkadaşı,öğretmeni,sinema yıldızı vb. Ayrıca bir arkadaş grubuna girmeyi bir gruba ait olmayı ister. Bu dönemi yaşamakta olan birey ana-babayı hatırlatan her şeyi daha iyi reddedebilmek için kendini onaylayan bir gruba katılabilir. Bu dönemin en temel ruhsal özelliği; kişinin iç dünyasında yaşadığı çeşitli iç çatışmalar ve çalkalanmalar olarak belirtilebilir
ERİNLİK DÖNEMİNDEKİ KİŞİYE YARDIM ÖNERİLERİ
Erinlik dönemini geçirmekte olan kişiye,bu dönemi en iyi şekilde geçirebilmesi için özellikle ailenin ve bunun yanında okul ve çevrenin bilinçli ve tutarlı davranışlar sergilemesi gerekir. Bu davranışı gösterebilmek için bu dönem özellikleri iyi bilinmelidir. Evde ana-baba çocuğun davranışlarına karşı kararsız bir tutum takınma veya aşırı koruma ya da ilgisizlik gibi davranım örnekleri gösterdiği takdirde,çocuk bu dönemde ihtiyacı olan güven ve anlayış duygusundan yoksun kalmış olur. Bunun sonucunda çocuk ailesiyle sık sık çatışır ve ihtiyacı olan ilgiyi başka bir yerde arar. Okulda öğretmen veya yöneticilerden göreceği çeşitli hakaret veya aşırı disiplin sonucunda zaten kendi kişiliğini bulma çalkantısı içinde olan ergin okulla ilgili her şeyden kaçmak,uzaklaşmak yolunu seçer. Erinlik döneminde bireye,okul-aile ve çevre birlikte işbirliği yaparak ve bilinçli,anlayışlı,tutarlı davranımlar göstererek en iyi yardımda bulunmuş olurlar. Ancak bunların sonucunda ergin olumlu ve istenilen davranışlar gösterebilir. Bunların dışındaki davranış örnekleri ergin bireyi dışarıdan gelebilecek çeşitli tehlikelerle karşı karşıya bırakır. Birey uzun süre karşı koyamayacağı bu tehlikelerle baş başa kalarak hayatı boyunca üzerinden atamayacağı kişilik çarpıklığıyla yaşamak durumunda kalır. Unutulmaması gereken en önemli konu; bu çağda kişiye ne öğretilmiş ya da yaşatılmış ise kişi ömrü boyunca bunu kişiliğinde yaşatır ve gösterir. Mersin RAM
...
